DU LỊCH PHỐ CỔ NGƯỜI HOA TẠI THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH
02/01/2018

MỞ ĐẦU

  1. LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI:

Thành phố Hồ Chí Minh là đô thị đông dân nhất của cả nước là nơi thu hút vốn đầu tư của nước ngoài, với nhiều khu công nghiệp hiện đại.

Nhờ điều kiện tự nhiên thuận lợi, Thành phố Hồ Chí Minh trở thành một đầu mối giao thông quan trọng của Việt Nam và khu vực Đông Nam Á, với sân bay  quốc tế Tân Sơn Nhất, ga Sài Gòn, bến xe Miền Đông, bến xe Miền Tây.

Vì vậy, trong các điểm đến của du lịch Việt Nam, Thành phố Hồ Chí Minh là một điểm đến hấp dẫn du khách bởi nhiều lợi thế: là một thành phố trẻ, năng động, cơ sở hạ tầng phát triển cũng như là nơi hội tụ nhiều dòng chảy văn hóa. Do đó việc đa dạng hóa các sản phẩm du lịch, trong đó có sản phẩm du lịch văn hóa sẽ góp phần quan trọng trong việc thúc đẩy sự phát triển du lịch của thành phố. Phát triển du lịch phố cổ người Hoa tại Thành phố Hồ Chí Minh cần được các ban ngành có chức năng quan tâm và định hướng để đưa vào hoạt động phục vụ cho du lịch.

Một trong những nét đặc trưng rất riêng của Thành phố Hồ Chí Minh là khu phố cổ người Hoa, hay con được mệnh danh là “Phố cổ người Hoa tại Thành phố Hồ Chí Minh ” giữa lòng Sài Gòn. Lịch sử hình thành phát triển của khu phố người Hoa gắn liền với sự xây dựng và phát triển  của Thành phố Sài Gòn trước  đây và Thành phố Hồ Chí Minh hiện nay. Ẩn chứa trong mình những giá trị truyền thống cổ truyền, kiến trúc, văn hóa đặc sắc, Phố cổ người Hoa có tiềm năng rất lớn để phát triển du lịch, nhất du lịch văn hóa.

Người Hoa là một trong 54 cộng đồng dân tộc sinh sống trên đất nước Việt Nam, trong đó, Thành phố Hồ Chí Minh ( đặc biệt là khu vực Chợ Lớn ) là nơi tập trung người Hoa đông nhất cả nước. Theo số liệu thống kê năm 2009 của Ủy ban Dân tộc thì số lượng người Hoa có gần một triệu người, gần một nửa trong số đó sống tại thành phố Hồ Chí Minh, chiếm 6,7% dân số của thành phố.

Người Hoa tại Thành phố Hồ Chí Minh là cộng đồng cư dân đông đảo và sống tập trung. Họ có thế mạnh trong hoạt động kinh doanh và sản xuất tiểu thủ công nghiệp.

Ngày nay , ở hầu hết các quốc gia trên thế giới nói chung và khu vực Đông Nam Á nói riêng, khu người Hoa ( Phố cổ người Hoa) là những trung tâm quan trọng của


hoạt động du lịch và kinh doanh. Nhưng hiện nay tại thành phố Hồ Chí Minh, vấn đề này chưa được sự quan tâm của các cấp,  chính quyền, các công ty du lịch nên  du lịch ở đây chưa có bước đột phá, chưa tạo được lực hút lớn. Vì vậy, chưa khai thác, tận dụng hết tiềm năng du lịch để đem  lại nguồn thu hiệu quả.  Do  đó,  nghiên cứu về người Hoa luôn là một việc làm có ý nghĩa cả về mặt khoa học và thực tiễn.

Từ những thực tế trên, học viên với công việc hoạt động trong lĩnh vực du lịch đã chọn đề tài “ Du lịch phố cổ người Hoa tại Thành phố Hồ Chí Minh “ để nghiên cứu.

  1. LỊCH SỬ NGHIÊN CỨU ĐỀ TÀI:

Cho đến nay, đề tài người Hoa ở Việt Nam nói chung và khu vực Nam Bộ nói riêng đã thu hút sự quan tâm tìm hiểu của nhiều nhà nghiên cứu trong và ngoài nước trên nhiều khía cạnh khác nhau.

Trước năm 1975, có thể kể đến một số công trình đáng lưu ý như:

Thế lực khách trú và vấn đề di dân vào Nam Kỳ của Đào Trinh Nhất, xuất bản năm 1924. Tác phầm này đã khái quát quá trình di dân cảu người Hoa và vai trò của họ trong việc phát triển nền kinh tế miền Nam.

Tập chuyên khảo La Formation et L’Evolution du Village de Minh Huong ( Faifo ) ( Sự hình thành và tiến triển của làng Minh Hương ) viết bằng tiếng Pháp của ông Nguyễn Thiệu Lâu, xuất bản năm 1941, viết về quá trình hình thành và một số đặc điểm cùa làng Minh Hương ở Hội An- làng Minh Hương đầu tiên của người Hoa ở Việt Nam.

Có thể kể đến một số tác phầm tiêu biểu như Tsai Maw Kuey ( Tiến sĩ Đại học Sorbone – Pháp, vốn là một người Hoa ở Chợ Lớn đi du học ở Pháp ) trong Người Hoa ở miền Nam Việt Nam. Tác phẩm này đã mô tả khá toàn diện về đời sống xã hội người Hoa ở miền Nam Việt Nam; đặc biệt, tác giả nhấn mạnh hoạt động kinh tế cũng như vị trí kinh tế của người Hoa ở miền Nam; trong đó tác giả có đề cập đến sự thành lập làng Minh Hương ở Phiên Trấn và sự hình thành khu phố thị Chợ Lớn.

Một số luận văn của học viên trường Quốc gia hành chánh ở Sài Gòn trước 1975, tuy không đề cập đến tổ chức xã hội của người Hoa, nhưng cũng là nguồn tư


liệu giúp chúng ta hiểu rõ hơn về đời sống văn hóa – xã hội của người Hoa ở miền Nam trước 1975, như: Sự đóng góp của người Việt gốc Hoa trong sinh hoạt xã hội Việt Nam của Trần Thanh Long, Người Việt gốc Hoa và nền kinh tế Việt Nam của Nguyễn Văn Sang…

Sau năm 1975, đặc biệt từ khi Việt Nam bước vào thời kỳ Đổi mới, vấn đề người Hoa càng được quan tâm nghiên cứu nhiều hơn. Một số công trình đã cung cấp những cái nhìn khá xuyên suốt, toàn diện về cộng đồng người Hoa ở Việt Nam, đặc biệt là ở miền Nam. Tiêu biểu trong số đó có thể kể đến các nghiên cứu của Châu Hải. Với Các nhóm cộng đồng người Hoa ở Việt Nam, tác giả Châu Hải đã giới thiệu những nét chính về quá trình di cư của người Hoa đến Việt Nam, các hình thức liên kết, sinh hoạt kinh tế, văn hóa xã hội của người Hoa ở Việt Nam và Đông Nam Á; trong đó, tác giả có đề cập đến sự gắn kết của người Hoa ở Việt Nam qua một số hình thức tổ chức xã hội, mà làng Minh Hương chính là hình thức đầu tiên.

Năm 1993, công trình Người Hoa tại Việt Nam của Nguyễn Văn Huy được xuất bản tại Pháp, đề cập đến rất nhiều vấn đề cơ bản của người Hoa như nhập cư, quốc tịch, dân số, chính sách đối với người Hoa của chính quyền qua các thời kỳ, vị trí của người Hoa trong nền kinh tế Việt Nam.

Sách Định cư của người Hoa trên đất Nam Bộ ( từ thế kỷ XVII đến năm 1945) do Nguyễn Cẩm Thúy chủ biên đã khắc họa lại những làn song di cư của người Hoa vào Việt Nam và Nam Bộ.

Như vậy, đề tài người Hoa ở Việt Nam thu hút được khá nhiều sự quan tâm, tìm hiểu của các nhà nghiên cứu, thể hiện ở một khối lượng lớn các công trình khoa học được công bố trên các khía cạnh khác nhau.

Gần đây, có một số nghiên cứu đề cập đến người Hoa ở Chợ Lớn một cách đáng kể như nhà nghiên cứu Phan An trong Góp phần tìm hiểu văn hóa người Hoa ở Nam Bộ có nêu một cách khái quát về sự thành lập, cơ chế quản lý và đời sống kinh tế, văn hóa của người Hoa tại Chợ Lớn, cũng như về làng Minh Hương ở quận 5 Thành phố Hồ Chí Minh .

Nhìn chung, các nghiên cứu trên đây đã cung cấp cho học viên những kiến thức cơ bản để tìm hiểu thêm về người Hoa ở Việt Nam nói chung và người Hoa tại khu vực Chợ Lớn nói riêng. Tuy nhiên, có thể thấy đây mới chỉ là những nghiên


cứu bước đầu. Việc nghiên cứu về Phố cổ người Hoa ở Thành phố Hồ Chí Minh sẽ còn được nghiên cứu sâu hơn nữa. Với đề tài này, học viên hi vọng sẽ có đóng góp nhất định trong việc khắc họa hình ảnh Phố cổ người Hoa tại Thành phố Hồ Chí Minh, qua đó nêu lên được một số đặc điểm riêng cũng như vị trí, vai trò của nó đối với sự phát triển của Thành phố Hồ Chí Minh

  1. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU:
    1. Đối tượng:

      Đối tượng nghiên cứu chính của đề tài là các giá trị văn hóa của người Hoa; được xem như là một sản phẩm du lịch, thể hiện qua phố cổ người Hoa tại Thành phố Hồ Chí Minh.

      Đề tài tập trung nghiên cứu trong phạm vi không gian là quận 5, một phần quận 6 – nơi có số lượng người Hoa sinh sống tập trung. Đồng thời đi sâu phân tích các yếu tố về lịch sử hình thành, cách tổ chức quản lý xã hội và các đặc điểm về hoạt động kinh tế, văn hóa của cư dân trong khu vực. Đề tài cũng nêu lên một số đặc điểm của phố cổ người Hoa tại Thành phố Hồ Chí Minh, và vai trò của nó đối với sự hình thành và phát triển của Sài Gòn xưa. Đây là những đối tượng chính để khai thác du lịch.

    2. Phạm vi nghiên cứu:

Về không gian: là khu vực Chợ Lớn xưa ( thuộc Thành phố Hồ Chí Minh hiện nay ), địa điểm mà trong sử sách cũ vẫn được gọi bằng danh xưng “ Sài Gòn “. Khu vực Chợ Lớn xưa nằm ở địa phận quận 5,6 và một phần quận 8 ( khu vực ven kênh Tàu Hủ ) hiện nay, với trung tâm là quận 5. Quận 5 cũng chính là trung tâm của khu vực Chợ Lớn ngày xưa.

Về thời gian: Giai đoạn 1986 đến nay.

-  Giai đoạn 1986 đến 1990: Trong giai đoạn này,  một sự kiện lịch sử quan  trọng đã diễn ra, Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ VI đã quyết định thực hiện đường lối đổi mói, đánh dấu sự khởi đầu cho một giai đoạn mới của đất nước. Với chính sách mở cửa: Việt Nam muốn là bạn của tất cả các nước trên thế giới, du lịch Việt Nam đã thực sự có điều kiện để chuyển sang giai đoạn phát triển nhanh. Tuy nhiên, phải đến 4 năm sau, tức là đến năm 1990, dưới tác động của các chính sách mới, đặc biệt luật đầu nước ngoài tại


Việt Nam bước đầu có hiệu lực và nhờ sự đơn giản về thủ tục xuất nhập cảnh, sự phát triển hệ thống hạ tầng (các sân bay, cảng biển, mạng lưới giao thông, hệ thống thông tin liên lạc, hệ thống điện nước...) và sự phát triển nhanh về kinh tế, sự ổn định về chính trị....du lịch Việt Nam có bước phát triển nhảy vọt. Năm 1990, Việt Nam đã đón hơn 250.000 lượt khách quốc tế (gấp 4,92 lần so với năm 1985) và hơn 1.000.000 lượt khách nội địa (gấp 4 lần so với năm 1985).

-   Giai đoạn từ 1991 đến nay: Du lịch Việt Nam tiếp tục phát triển với tốc   độ cao cả về du lịch quốc tế và nội địa, đặc biệt là trong khoảng thời gian từ năm 1991 đến 1995. Tốc độ tăng bình quân hàng năm về khách quốc tế đạt hon 46%, khách nội địa đạt gần 39 %. Khoảng cách về số khách du lịch quốc tế đến Việt Nam so với các nước trong khu vực ASEAN được thu hẹp. Từ năm 1996, tốc độ tăng trưởng của du lịch Việt Nam không cao nhu các năm trước, nằm ở mức phát triển bình thường. Năm 1997,  tốc độ tăng trưởng khách quốc tế đạt 6,7%. Năm 1998, số khách quốc tế đến Việt Nam giảm 11,4% do khủng hoảng tài chính trong khu vực. Sau đó, du lịch Việt Nam phục hồi nhanh và tiếp tục phát triển. Đến năm 2003, số khách quốc tế đến Việt Nam lại giảm 7,6% do tác động của bệnh dịch SARS và chiến tranh tại I-rắc. Đến năm 2004 và 2005, du lịch Việt Nam lại tiếp tục tăng trưởng vói tốc tăng khách quốc tế năm 2004 đạt 20,6% và khách nội địa đạt 11,5% so với năm 2003.

 

  1. MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU:

Tìm hiểu các giá trị văn hóa phố cổ của người Hoa tại Thành phố Hồ Chí Minh như là một sản phẩm du lịch.

Đánh giá thực trạng phát triển du lịch ở đây. Đưa ra các giải pháp, phác họa mô hình du lịch phố cổ người Hoa, nhằm góp phần phát triển hoạt động du lịch tại Thành phố Hồ Chí Minh.

Góp phần bảo tồn những giá trị văn hóa của người Hoa tại Thành phố Hồ  Chí Minh thông qua đó,  khuyến nghị những biện pháp  để thúc đẩy phát triển ở  khu phố người Hoa.


  1. NGUỒN TƯ LIỆU VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU:
    1. Nguồn tư liệu:

      Nguồn tư liệu chính mà học viên sử dụng là các tài liệu do Quốc sử triều Nguyễn biên soạn như: Đại Nam nhất thống chí ( phần Lục tỉnh Nam Việt ); Đại Nam liệt truyện; Đại Nam thực lục; Khâm định Đại Nam hội điển sự lệ…và đặc biệt là bộ Gia Định thành thông chí của trịnh Hoài Đức, một tư liệu quý giá về địa lý, lịch sử vùng đất Gia Định, trong đó có ghi chép rõ ràng về sự hình thành khu vực Chợ Lớn.

      Bên cạnh đó, học viên còn khai thác nguồn tài liệu từ các sách, tạp chí đã xuất bản viết về lịch sử di dân, định cư, về đời sống văn hóa, kinh tế của người Hoa ở Việt Nam nói chung và Thành phố Hồ Chí Minh nói riêng qua các thời kỳ. Ngoài ra, các tư liệu điền dã thu được qua những chuyến đi thực địa tại khu vực Chợ Lớn xưa của bản thân học viên.

    2. Phương pháp nghiên cứu:

Phương pháp quan sát tham dự, khảo sát địa bàn cư trú của người Hoa là tiếp cận thực tế để thu thập thông tin, cũng như phỏng vấn trực tiếp các cá nhân tại đơn vị có thẩm quyền như: Ủy ban nhân dân quận 5, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Thành phố Hồ Chí Minh, chính quyền địa phương quận 5. Bên cạnh đó là tiến hành phỏng vấn và điều tra bằng bảng hỏi đối với du khách, người dân và các cơ sở hoạt động kinh doanh tại địa bàn quận 5.

Ngoài ra còn sử dụng các phương pháp tổng hợp, phân tích tài liệu, số liệu và xử lý những thông tin thu thập được từ nhiều nguồn : sách , báo, internet…

Bên cạnh đó cũng vận dụng phương pháp lịch sử và phương pháp logic để nhận định, nối kết và đánh giá vấn đề cần nghiên cứu là phương pháp chủ đạo:

  • Phương pháp lịch sử: sử dụng phương pháp lịch sử để thấy được nguyên nhân của sự thành lập khu vực Chợ Lớn xưa, thấy được sự phát triển qua quá trình lịch sử, đồng thời thấy được vai trò của khuc vực Chợ Lớn xưa đối với sự phát triển của Sài Gòn.
  • Phương pháp logic: qua tìm hiểu sự hình thành và phát triển của khu vực Chợ Lớn, sử dụng phương pháp logic để rút ra những đặc trưng và quanhệ Khu phố người Hoa tại Chợ Lớn – thành phố Hồ Chí Minh với Khu

phố người Hoa khác tại Việt Nam cũng như trên thế giới.

  1. Ý NGHĨA KHOA HỌC VÀ THỰC TIỄN:

    Nghiên cứu tương đối đầy đủ và có hệ thống về Phố cổ người Hoa tại Thành phố Hồ Chí Minh, luận văn đã có nhưng đóng góp nhất định về mặt thực tiễn. Mặt khác luận văn bước đầu khái quát lên được những đặc điểm nổi bật, cũng như vai trò của Phố cổ người Hoa tại Thành phố Hồ Chí Minh đối với việc hình thành và phát triển của thành phố. Đồng thời đưa ra những đánh giá về tiềm năng du lịch của Phố cổ người Hoa trong sự phát triển du lịch của Thành phố Hồ Chí Minh hiện nay.

    Kết quả nghiên cứu của luận văn sẽ góp phần lý giải và cung cấp cơ sở khoa học, với các bài học kinh nghiệm lịch sử cần thiết để tham khảo trong việc phát huy các tiềm năng du lịch, cũng như góp phần vào mô hình du lịch Phố cổ người Hoa ở Thành phố Hồ Chí Minh .

    Quá trình nghiên cứu đề tài là một cơ hội tốt để học viên tiếp cận được những nguồn tài liệu, qua đó học viên hiểu được những giá trị văn hóa của cộng đồng người Hoa cũng như hoạt động du lịch phố cổ người Hoa tại Thành phố Hồ Chí Minh.

  2. BỐ CỤC LUẬN VĂN:

Bố cục của đề tài ngoài dẫn luận, kết luận, gồm có 3 chương:

  • Chương 1: Cơ sở lý luận, thực tiễn
  • Chương 2: Phố cổ của người Hoa tại Thành phố Hồ Chí Minh – một số sản phẩm du lịch văn hóa.
  • Chương 3: Mô hình du lịch phố cổ người hoa tại Thành phố Hồ Chí Minh.

Ngoài ra, phần phụ lục với các phác họa sơ đồ phố người Hoa cũng như các hình ảnh do học viên chụp trong quá trình nghiên cứu sẽ góp phần minh họa tốt cho nội dung của đề tài

Click vào đây để xem nội dung

Từ khóa:
Top